Danışmanlık ve koçluk süreçlerinde sık sık karşılaştığım durumlardan biri şu: İnsanlar organizasyonlardaki süreçlerde zorlandıkları zaman kendilerinde bir problem olduğunu düşünüyor.
“Yeterince iyi değilim.” “Potansiyelimi kullanamıyorum.” “Demek ki bende bir eksik var.”
Geçtiğimiz günlerde çalıştığım bir danışan da tam böyle hissediyordu. Oldukça yetkin, deneyimli ve başarılıydı. Ama bulunduğu organizasyonda ne gelişebileceği yeni bir alan vardı ne de daha fazla sorumluluk alabileceği bir fırsat. Buna rağmen yaşadığı sıkışmışlığı kendi yetersizliği olarak yorumluyordu.
Koçlukta en sık karşılaştığım durumlardan biri de bu. İnsanlar içinde bulundukları durumu değerlendirirken, çoğu zaman sistemi ve bağlamı göz ardı ederek kendilerine odaklanıyor. Oysa bazen sorun kişi değil; kişi ile içinde bulunduğu sistem arasındaki uyumsuzluk olabiliyor. Koçluk ise tam da bu ayrımı görünür kılmaya yardımcı oluyor.
İşte Ronald Heifetz’in “balkona çıkmak” metaforu tam da bu yüzden çok kıymetli. Yaşadığımız duruma biraz mesafe koyabildiğimizde, hem kendimizi hem de içinde bulunduğumuz sistemi daha objektif değerlendirebiliyoruz.
Koçlukta da yaptığımız tam olarak budur. Kişinin yalnızca kendisine değil; içinde bulunduğu sisteme, ilişkilere, fırsatlara ve engellere de bütünsel bakabilmesini sağlamak.
Çünkü büyük resme bakabildiğimizde, yalnızca kendimizi değil, içinde bulunduğumuz sistemi de görmeye başlarız. Ve o zaman fark ederiz ki her yaşadığımız zorluk, her hissettiğimiz yetersizlik bize ait değildir. Bazen bulunduğumuz sistem, potansiyelimizi ortaya koymamıza izin vermiyor olabilir.
Eğitimlerde ve danışmanlıklarda sık kullandığım bir ifade vardır: “Meet people where they are.” Bir müşteri veya danışanın öncelikle mevcut durumunu mevcut koşullarına göre analiz etmek ve yorumlamak kıymetlidir. Ortamdan ve bağlamdan bağımsız değerlendirme yapmak, koçluk sürecinde istenilen hedefe giderken bizi farklı yollara saptırabilir. Yani, kişinin bulunduğu yeri anlamadan onu değiştirmeye çalışmak çoğu zaman işe yaramaz.
Bazen ihtiyacımız olan şey daha çok çabalamak değil; biraz yukarı çıkıp büyük resme bakabilmektir.
